براي معرفي يزد هميشه كلام را با عطش كوير مي آميزند و از دريچه رويايي سراب به سراغ داغهاي تشنگيش مي روند و اينكه سرزميني است خشك و همدرد و همناله با بيابان و طوفان و پريشاني، كه شوره زارانش زلال چشمه هاي خروشان را مي طلبند وموج ريگهاي روانش طراوت دل انگيردريا را و این کم آبی است که در طول زمان کویریان سخت کوش را در واداشته تا با کنجکاوی و تدبیرخود روش هایی برگیرند تا گره از مشکل خویش بگشایند.

از جمله این روش ها حفر قنات* جهت دسترسی به آب های موجود در عمق زمین است.با توجه به اختلاف ارتفاع و پستی و بلندی زمین در بسیاری از موارد امکان دسترسی سطحی به آب قنات وجود ندارد. پایاب سازه ای مناسب جهت دسترسی به آب قنات در این گونه موارد است. پاياب عبارت است از كوره اي كه بصورت مورب از سطح زمين به قنات گشوده شده و با پله هايي به كوره وصل مي شود كه درتداول عامه يزديان به «پاكنه »نيز معروف مي باشد.

پایاب خانه سیگاری فضایی چهار گوش است با سقف گنبدی که در سه طرف آن صفه هایی برای نشستن وجود دارد. در وسط پایاب حوضی چهار وجهی وجود دارد که سطح آن پایین تر از تراز کف است. محيط داخلي پاياب به ويژگي ساختمان زير زميني ومجاورت با آب كاريز ، در تمامي فصول سال تقريبا داراي دماي ثابتي است كه عموما حدود 28 تا 29 درجه سانتيگراد مي باشد به همين دليل در تابستانها كه هواي نواحي بياباني داغ ونفس سوز است، محيط پايابها داراي خنكاي آرام بخش می باشد.

نور پایاب خانه سیگاری به وسیله یک نورگیر سقفی و از طریق حیاط (خدماتی) تأمین می گردد. علاوه بر تأمین نور مناسب در اوقات خاصی تابش آفتاب از این نورگیر به کف فضا می رسد. به عنوان مثال در تاریخ سی ام فروردین ماه سال 1388 میزان و زمان این لکه نور اندازه گیری شد.

همان گونه که در تصاویر مشاهده می شود در این تاریخ لکه آفتاب از ساعت یازده و ده دقیقه صبح ایجاد و در ساعت دوازده و سی دقیقه از بین می رود. هم چنین تصویر نشان می دهد بیشترین لکه آفتاب مربوط به ساعت یازده و پنجاه و پنج دقیقه بوده است.

 

                            

                                                           برش از پایاب خانه سیگاری

*قنات: «مجموعه ای از چند میله و یک کوره(کوره های) زیرزمینی که با شیبی کمتر از شیب سطح زمین، آب موجود در لایه(لایه های) آبدار مناطق مرتفع زمین یا رودخانه ها یا برکه ها و مرداب ها را به کمک نیروی ثقل و بدون کاربرد نیروی کشش و هیچ نوع انرژی الکتریکی یا حرارتی با جریان طبیعی جمع آوری می کند و به نقاط پست تر می رساند.»

 

منبع : شهاب شرافت ، سید محمد رضا قدکیان ، محمد سعید محمدی ، گذری بر کیفیت­های نور طبیعی در پایاب خانه اخوان سیگاری ، دانشکده هنر و معماری یزد ، 1387

جهت مشاهده تصاویر در ابعاد بزرگ اینجا کلیک نمایید.